Abrysy budowli w różnych sposobach y kształtach

W zbiorach Biblioteki Naukowej um. Wernadskiego Ukraińskiej Akademii Nauk w Kijowie, w zasobach Instytutu Rękopisów, znajduje się rękopis zatytułowany „Abrysy budowli w różnych sposobach y kształtach”.  Kodeks ten zawiera przede wszystkim projekty architektury cywilnej – dwory, pałace oraz zabudowania dworskie; jedynie trzy rysunki to projekty kościołów. Zdecydowana większość rysunków jest anonimowa.  Nieznany jest również autor całego zbioru, ani jego pierwotny właściciel. Treść kodeksu została opublikowana wraz z komentarzem naukowym przez Andrzeja Betleja w dziele „Abrysy budowli w różnych sposobach y kształtach. Zbiór XVIII – wiecznych rysunków architektonicznych”, które jest do pobrania tutaj:

http://digi.ub.uni-heidelberg.de/diglit/betlej2000

Jednym z ciekawszych jest projekt barokowego dworu, wykonanego tuszem, uzupełnianego akwarelą. To dwutraktowy dwór drewniany z oryginalnym dla tej architektury planowaniem podwójnych schodów na piętro. Rysunek elewacji wskazuje na okazałą salę na piętrze, o podwyższonych oknach. Widzimy tu zatem mocne odniesienie do barokowej architektury pałacowej, mianującej pierwsze piętro  kondygnacją reprezentacyjną (piano nobile). W parterowych dworach takie możliwości były ograniczone, lecz jeśli właściciel wykazywał wyższe ambicje, mógł użyć właśnie takiego zabiegu – poprzez planowanie paradnych, okazałych schodów prowadzących z parteru na piano nobile.

Rzut parteru podlega ścisłej symetrii. Do korpusu głównego, zawierającego sześć pomieszczeń, architekt dostawił alkierze mieszczące gabinety, wychodzące ryzalitowo przez linię frontu i tyłu budynku, a przestrzenie pomiędzy nimi od strony elewacji bocznych uzupełnił garderobami i sionkami, tworzącymi z alkierzami wspólne linie. W ten sposób bryły alkierzy od strony elewacji bocznych nie zostały ryzalitowo zaakcentowane.

Największa sala środkowa umiejscowiona została tuż za sienią, na osi głównej. Po bokach zaplanowano pokoje przednie i sypialnie czyli pokoje alkowy.  W sypialniach wrysowano najprawdopodobniej łoża, umiejscowione w sposób manierystyczny, z wezgłowiami pomiędzy oknami.  Manieryzm cechował się niepokojem, poruszeniem  i kierowaniem wzroku obserwatora na prawą i lewą stronę od obiektu (tu wzrok ucieka przez okna w dal).

Bardzo wyraźnie pokazano urządzenia ogniowe. W salach oprócz kominków dających nie tylko ciepło, ale i światło (świece były bardzo drogie i inwentarze wskazują zazwyczajtylko na 2-4 świece palone każdego wieczoru). Oprócz kominków zaprojektowano też piece z paleniskami dostępnymi „od tyłu” z sieni i ukrytych pomieszczeń (wejścia pod spocznikami schodów). W pokojach nie planowano zatem otworów palenisk. Po wygaśnięciu ognia w kominkach, służba mogła rozpalać w piecach, bez zakłócania życia rodzinnego w pokojach. Również rano, domownicy mogli obudzić się w nagrzanych pomieszczeniach. Unikano w ten sposób również kurzu i popiołu.

Na rzucie nie widzimy kuchni, czyli planowano ją w oficynie (kuchnie były uznawane za źródło najczęstszych pożarów i nieciekawych zapachów). Nie wiemy również który z pokoi (zapewnie tych przednich) planowany był jako jadalnia. Potrawy wnoszono prawdopodobnie bocznymi schodami.

Wiele barokowych dworów nie posiadało tylnego wyjścia do ogrodu. Tu już widzimy takie nowoczesne rozwiązanie, tak powszechne dla klasycyzmu (który do Polski zawitał wraz z rządami króla Stanisława Augusta Poniatowskiego w II poł. XVIII w. ).

W symetrycznej elewacji frontowej dominuje wystawa dachowa mieszcząca zapewne reprezentacyjną salę. Lizeny dźwigające tympanon główny z wypełnieniem figuralnym (min. kartusz herbowy) tworzą zarys pseudoryzalitu tej środkowej, wyniesionej partii fasady. Wejście główne poprzedza wiatrołap z małym tympanonem. Małe tympanony na lizenach wieńczą również alkierze.
Poddasze nad skrzydłami bocznymi też planowano skrupulatnie wykorzystać, bowiem zaprojektowano liczne lukarny z dość sporymi oknami. Symetrię podkreślają również pięknie zakończone kominy i sterczyny. Uwydatniony cokół schodkowy, niczym stylobat greckich świątyń, tworzy solidną podstawę całej kompozycji.

Abrysy zawierają wiele więcej ciekawych rzutów, elewacji, rysunków parterów ogrodowych, ogrodzeń z bramami, a nawet i mebli. Gratka dla pasjonatów 🙂

arch. Sławek Pawłowski

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *