Dwór Moniuszków herbu Krzywda w Ubielu

UbielDwór już nie istnieje, został zniesiony z powierzchni ziemi przez wydarzenia II wojny światowej. Jednakże w życiu kulturalnym narodu polskiego jest to miejsce bardzo ważne, gdyż to tu właśnie 2 maja 1819 urodził się późniejszy organista kościoła Św. Jana w Wilnie, kompozytor i twórca opery narodowej, Stanisław Moniuszko. Jedynym chyba istniejącym wizerunkiem dworu w Ubielu jest rycina Napoleona Ordy przedstawiająca piękny krajobraz z okolic Mińska – folwark i dom – siedzibę ziemiańskiej rodziny Moniuszków herbu Krzywda. W części centralnej znajduje się portyk wsparty dwiema kolumnami łączącymi parter z poddaszem. Z poddasza budowniczowie wyodrębnili balkon, który pozwalał domownikom na lepsze rozpoznanie walorów tej pięknej okolicy. Dwór jest bardzo proporcjonalny i symetryczny – ma po trzy okna po każdej stronie portyku. Prawdziwą ozdobą dworu stanowi mansardowy dach, wynalazek francuski, bardzo w polskiej kulturze budowlanej popularny.

Dwór w Ubielu potrzebuje głębszej narodowej debaty, w końcu jest to dom narodzenia muzyka, który dał Polsce Straszny Dwór, Halkę czy bardzo popularne Prząśniczki. Zrządzeniem historii nie jest nam dane cieszyć się tym miejscem, jak dajmy na to, Żelazową Wolą, Fryderyka Chopina czy nawet Mereczowszczyzną Tadeusza Kościuszki, którą odbudowano dzięki hojnej pomocy Polonii Amerykańskiej. Ubiel zasługuje na podobne potraktowanie.

Herb KrzywdaZabudowania ubielskie zostały doszczętnie zniszczone podczas drugiej wojny światowej, a na ich miejscu wyrósł las. Olbrzymią zasługę w przywróceniu pamięci o Ubielu przypisuje się wybitnemu historykowi żydowskiego pochodzenia, melomanowi i miłośnikowi muzyki Moniuszki, Marianowi Fuksowi. On to przybywając w 1963 roku na uroczystości z okazji bitwy pod Lenino, w której brał udział, zwrócił się do władz sowieckich o umożliwienie wyjazdu do Ubiela w celu odwiedzenia miejsca urodzin polskiego kompozytora. Niestety władze sowieckie nie miały żadnej wiedzy co do tego miejsca. Dopiero szczegółowe badania wojskowych topografów pozwoliły na jego zlokalizowanie. Bardzo pomocny okazał się tu „Słownik geograficzny Królestwa Polskiego” z 1892 roku, który sowiecki generał Teodor Naumienko przekazał Fuksowi. Ten ostatni zaangażował Związek Kompozytorów Białorusi, PRL-owskie Ministerstwo Kultury i Sztuki oraz Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Radzieckiej i w końcu ponownie udało mu się powrócić w tamte strony.

W rekonstrukcji, jak to w Polsce często bywało, pomogła wspomniana już rycina Napoleona Ordy oraz informacje lokalnych mieszkańców. Okazało się bowiem, że po Rewolucji Październikowej Sowieci znacjonalizowali folwark i przekształcili go w bardzo wielkie gospodarstwo specjalizujące się w hodowli ryb. Nowa władza wykorzystała wszystkie dogodności folwarku Moniuszków (bliskość jezior i położenie nad rzeką Wołmą), i zbudowała bardzo udany rybchoz.

Nie zajęło dużo czasu by znaleźć pozostałości dworu i położonej w pobliżu kapliczki. Dzięki rycinie Ordy odnaleziono nawet Moniuszkowską topolę. Przy ruinach kapliczki, niemal niewidocznej spod bujnie porastającej jej roślinności, odnalazł się również nagrobek Tytusa Oziębłowskiego, o rok starszego od Moniuszki kuzyna kompozytora, którego rodzina przejęła majątek Moniuszków po śmierci ojca kompozytora, Czesława. Jak wiadomo, Moniuszkowie przeprowadzili się do Warszawy, gdzie młody Stanisław Moniuszko podjął dalsze studia.

Latem 1966 roku dzięki przychylności polskiego i białoruskiego Ministerstwa Kultury oraz pomocy białoruskich kompozytorów, odsłonięto tablicę umieszczoną na obelisku. Napis na tablicy głosi: „Tu w folwarku Ubiel 5 maja 1819 roku urodził się wielki kompozytor polski Stanisław Moniuszko”. Napis ten wyryty został w języku polskim i rosyjskim.

Plany stworzenia tu prawdziwego muzeum spełzły na niczym, dlatego dużo zależy tu od strony polskiej. Cały naród i Polonia powinny zmobilizować się by do roku 2019, na dwóchsetletnią rocznicę urodzin kompozytora powstał w Ubielu dwór-muzeum, a na obelisku obok polskiego i rosyjskiego powinny także pojawić się napisy przynajmniej w pięciu językach: chińskim. angielskim, hiszpańskim, francuskim i niemieckim. Niech cały świat uczy się wiedzy o polskim kompozytorze z Ubiela.

Śpiewnik Stanisława MoniuszkiMiędzy bajki należy włożyć pretensje strony białoruskiej jakoby Moniuszkowie byli narodowości białoruskiej właśnie. Z rodzinnych ksiąg Moniuszków jest wiadomo, że dziad kompozytora, Stanisław Moniuszko (1734-1807) pochodził z polskiej rodziny z okolic Białegostoku, a po opuszczeniu Podlasia przeniósł się do Wilna, gdzie podjął nauki na tamtejszym uniwersytecie. Rodzina Moniuszków dała Polsce wiele wybitnych postaci, a ostatnio nawet pojawił sie ich potomek z Konina, Filip Moniuszko, który ma ambicje piosenkarskie, jednak to już temat na odrębny esej.

Ale powracając do dworu w Ubielu, należy sobie tylko życzyć by w Polsce powstało przynajmniej kilka replik tego pięknego kresowego dworu. Póki co cieszmy oczy rycinami Ordy, Durczykiewicza i im podobnych.

dr Zygmunt Jasłowski

Ilustracje dobrane przez Autora pochodzą ze zbiorów własnych oraz Internetu.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *