Dwor Puzynów w Hremiaczach koło Brześcia Litewskiego

Chciałbym zwrócić uwagę osobom budującym dwory, a poszukującym ciekawych i nowych rozwiązań, aby bacznie przypatrzyli się temu oto dworowi w Hremiaczach. Jest to jeszcze jeden dowód na różnorodność form i rozwiązań w architekturze późnoklasycystycznej na ziemiach I Rzeczpospolitej. Dwór ten powstał około roku 1850 i jest przykładem bardzo udanej siedziby szlacheckiej, która jest usytuowana w malowniczej okolicy, na wzgórzu nad rzeczką Pulwą. Uwagę zwracają piękne proporcje tej parterowej budowli wzniesionej na planie prostokąta, z czterokolumnowym centralnym portykiem zwieńczonym trójkątnym frontonem i z dwoma ryzalitami bocznymi. Bardzo uroczo prezentuje się portyk strony frontowej, który w fasadzie ogrodowej został zastąpiony centralnym ryzalitem. Projektantom dworu nie zabrakło wyobraźni: na wszystkich elewacjach możemy podziwiać pilastry i gzymsy oraz inne stiukowe dekoracje. Wyrokiem historii ocalał też oryginalny układ wnętrz, a nawet XIX wieczne elementy wyposażenia: zdobione piece kaflowe i żeliwne schody wiodące na mansardę. Owa rozmaitość detalu zasługuje na uwagę entuzjastów budownictwa dworskiego. Doprawdy powinniśmy jeździć częściej na Kresy by ratować przynajmniej plany tych pięknych budowli, jeśli ich samych uratować się nie da.Jest publiczną tajemnicą, że Białorusini zupełnie nie interesują się ratowaniem polskich dworów i pałaców, stąd też jest spore zainteresowanie Rosjan. Władze białoruskie utrudniają Polakom nabywanie tych dawnych majątków, stąd wiele już uległo zagładzie.

Dla porządku oraz pamięci historycznej trzeba dodać, że Hremiacze stanowiły niegdyś folwark rozległych dóbr wołczyńskich. Ich właściciele, Puzynowie, herbu Oginiec (brama) mieli m.in. także dwory w Stryhowie (nie istnieje) i w Horodziłowie koło Mińska (nie istnieje), a Hremiacze w pierwszej połowie XIX wieku zostały wydzielone jak samodzielny majątek i odkupione przez Puzynów od ówczesnych właścicieli Wołczyna – Pusłowskich. Puzynowie to był stary magnacki ród książęcy pochodzenia ruskiego, a wywodzący się od książąt na Kozielsku, będących odnogą według jednych smoleńskiej zaś według innych – czernihowskiej gałęzi dynastii Rurykowiczów. Książęcy tytuł Puzynów został potwierdzony w Królestwie Polskim w roku 1823 i w Imperium Rosyjskiem w latach 1910, 1915 i 1916.

Ród ten dał Polsce wiele wybitnych osobistości: Aleksandra Atanazego Puzynę (zm. 1650) – biskupa łuckiego i ostrogskiego, Józefa Puzynę (1690-1752) – biskupa inflanckiego, Jana Puzynę (1842-1911) – kardynała biskupa krakowskiego, Józefa Puzynę (1793-1862) – polskiego oficera, Józefa Puzynę (1856-1919) – rektora Uniwersytetu im. Jana Kazimierza we Lwowie, matematyka, Józefa Puzynę (1878-1949) – historyka, Gabriele Puzyninę (1815-1869) – poetke, Jadwigę Puzyninę (ur. 1928) – profesora dr hab., członka m.in. Rady Języka Polskiego, Komitetu Językoznawstwa PAN, Konstantego Puzynę (1929-1989) – publicystę, Włodzimierza Puzynę (ur. 1949) – posła Sejm I, II i III kadencji (wybitnie podobnego do kardynała Jana Puzyny), oraz Wojciecha Puzynę (ur. 1951) – dr n. med. specjaliste położnika-ginekologa, dyrektora szpitala św. Zofii w Warszawie.

Jeśli o Hremiacze chodzi, to Puzynowie władali posiadłością do II wojny światowej. Potem była tu szkoła. Obecnie dwór jest powoli remontowany przez czterech specmenów. W otoczeniu znajduje się nieduży park krajobrazowy o powierzchni około 5 ha, zajmujący zbocza opadające ku rzece. Przed dworem rosną dwa potężne modrzewie.

dr Zygmunt Jasłowski

Zdjęcia pochodzą z ze zbiorów własnych oraz Internetu.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *