Dwór dzisiaj

Modlnica – kościół, dwór i szkoła

Naturalnie współczesna wieś polska stanowi dziś inną jakość, a i ma sporo nowego do zaoferowania, ale to właśnie Kościół, jako najstarsza instytucja o nieprzerwanej ciągłości, ziemiański dwór – tradycyjna placówka gospodarczo-kulturalna oraz szkoła będąca ośrodkiem edukacji ludności wiejskiej, były głównymi wspornikami kultury staropolskiej na prowincji od wieków.

Dziedzic, ksiądz oraz nauczyciel byli bezspornymi autorytetami na wsi, ale liczyła się także pozycja sołtysa czy kowala. To oni służyli lokalnej ludności dobrą radą, pomocą, wsparciem duchowym czy materialnym. Kultura lokalna i obyczajowość posiadały więc swoje intelektualne i fachowe zaplecze, które zawsze było otwarte na międzyludzkie kontakty.

Acz zbyt powolny, ale jednak powrót dworów do polskiego pejzażu wiejskiego nie ma nic wspólnego z odbudowywaniem struktur feudalnego państwa, choć powojenni spadkobiercy, którzy pozbyli się tych co byli od nich lepsi (więc ziemian), usiłują nas przekonywać że to oni właśnie są dzisiejszą oligarchią Rzeczpospolitej. Tymczasem wysyp dworów na polskiej prowincji powodowany jest działaniami pasjonatów, ludzi kochających rodzimą historię i tradycje. Pragnąć żyć i mieszkać w zgodzie ze zwyczajami przodków, robią to też często z wysokich pobudek moralnych – zaleczenia ran i spustoszeń, oraz estetycznych – nostalgicznie powracających do wizji polskiego krajobrazu upamiętnionego w sztychach Ordy, Vogla, Chodowieckiego czy Norblina.

Modlnica jest takim właśnie miejscem, dzięki Bogu nie pierwszym i nie ostatnim, dla którego historia okazała się łaskawą. Stojący tam do dziś dwór, do czasów wywłaszczenia własność rodu Konopków, szczęśliwym trafem został odrestaurowany w latach 60. XX wieku z przeznaczeniem na „Dom Pracy Twórczej” Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jego funkcja od tego czasu uległa zmianie, gdyż obecnie mieści Ośrodek Recepcyjno-Konferencyjny Rektora UJ, jest więc dalej własnością szacownej krakowskiej uczelni. Dzięki tej placówce położona na obrzeżach Krakowa Modlnica stała się ważnym miejscem wielu ważnych spotkań i konferencji kulturalnych a nawet niekiedy politycznych.

"Dom Pracy Twórczej" Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1965
„Dom Pracy Twórczej” Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1965

Jednakże kiedy sięgniemy pamięcią wstecz to odrazu zauważymy, że Modlnica ma swoją piękną historię zasługującą z pewnością na współczesne splendory profesorskich wizyt. Począwszy od przywileju Bolesława Wstydliwego z roku 1254, wieś otrzymywała od historii swe kolejne skarby. Prawdziwym unikatem jest kościółek drewniany z II poł. XVI wieku pw. św. Wojciecha i Matki Boskiej Bolesnej.

Kościół w Modlnicy  i  Dzwonnica
Kościół w Modlnicy i Dzwonnica

Usytuowana przed kościołem wolnostojąca dzwonnica to zabytek zaledwie XVIII-wieczny, ale za to kryje w sobie dzwony pochodzące z 1492 i 1542 r. O urodzie tej pięknej okolicy z pewnością zaświadcza ów dumnie stojący, otoczony włoskim parkiem barokowo – klasycystyczny dwór szlachecki z drugiej połowy XVIII wieku (a przebudowany w 1813 r.). Dumą parku są kilkusetletnie lipy, olbrzymie topole, wierzby i wiązy.

Adam Nowina Konopka przed swym dworem w Modlnicy 1929 rok
Adam Nowina Konopka przed swym dworem w Modlnicy 1929 rok

Ale, czym byłaby Modlnica bez ludzi, którzy współtworzyli jej pomyślność i piękno. Dzięki tej fotografii nie musimy sobie wyobrażać jak wyglądał przedwojenny dziedzic tego majątku, Adam Nowina Konopka. W okresie II Rzeczpospolitej to on właśnie był miejscowym mecenasem wspierającym kulturalną i artystyczną działalność miejscowego nauczyciela Józefa Lachnera. Wielodzietną rodzinę kierownika szkoły o nazwisku Noga, pan szambelan Konopka obdarzył wielką przyjaźnią i wsparciem. Nie tylko sam majątek się rozwijał, ale także cała wieś była w rozkwicie.

Z kulturą Modlnicy i okolic związany był także Oskar Kolberg, o którym pisałem kilka miesięcy wcześniej. Gościł go w swym dworze Józef Nowina-Konopka. Tom „Krakowskie” ze słynnego dzieła „Lud” ukazał się w latach 1871 – 1875 w czterech częściach, i z pewnością gościnność pana domu, liczne wycieczki i bezpośredni kontakt z miejscowym folklorem ułatwiały tę pracę. Kolberg czuł się tu tak dobrze, że do Krakowa przeniósł się już na stałe po śmierci Józefa Konopki.

Szkoła
Szkoła

Jeszcze wcześniej, bo w roku 1820 w Modlnicy wybudowano szkołę dzięki fundacji Tadeusza Konopki. Był to co prawda niewielki, parterowy, murowany, kryty dachówką budynek z dwoma izbami lekcyjnymi, który jednak zaspakajał ówczesne potrzeby. Dzięki szkole pojawili się w Modlnicy ciekawi ludzie: pierwszym w niej nauczycielem był Jan Dębiński, weteran wojsk kościuszkowskich, a następne 40 lat uczył tu Antoni Bocheński z Krakowa, znawca łaciny i literatury polskiej.

Kapela szkolna
Kapela szkolna

Za czasów Józefa Nogi, którego tak wspierał Adam Konopka, rozbudowano szkołę.

Inicjatywa wyszła od kierownika, ale kierował rozbudową przy wsparciu przewodniczącego społecznego komitetu budowy Tomasza Mazura. Sam Noga później został kierownikiem w Woli Justowskiej, a na jego następcę wybrano w 1935 roku Lachnera. Nauczyciele mieszkali obok szkoły w skromnym parterowym domku, przedzielonym podwórkiem. Później mieściła się w nim biblioteka, a obecnie już nie istnieje. Do szkoły przypisany był ogród owocowo-warzywny. Wydaje się to może mało istotne, ale pokazuje jak wiele może dokonać wola i determinacja lokalnej społeczności. Jak ważna jest obecność człowieka, jego przedsiębiorczość i codzienna praca widzimy na przykładzie historii samego dworu, który po śmierci Adama Konopki w 1931 roku zaczął podupadać, a przyczyną był wyjazd dzieci Konopków na nauki w świat. W rezultacie i sama właścicielka przeniosła się na stale do Krakowa. Po II wojnie światowej dwór modlnicki popadł w ruinę: była tu tuczarnia świń, co można uznać za obrazowy stosunek komunistycznej władzy do polskiej tradycji.

Dziś żyjemy w czasach, gdzie centralne zarządzanie nie wisi nad nami jak miecz Domoklesa, można więc wiele zdziałać. Niech te zdjęcia z Modlnicy zainspirują nas do działania!

Dwór dzisiaj
Dwór dzisiaj

dr Zygmunt Jasłowski

Zdjęcia pochodzą z ze zbiorów własnych oraz Internetu.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *