MALARSTWO W POLSKIM DWORZE – seria

Ściany polskich dworów przepełnione były obrazami! Wisiały na nich głównie portrety przodków, portrety sławnych Polaków, krajobrazy Rzeczypospolitej i sceny z życia tejże. Towarzyszyły one naszym przodkom każdego dnia. Manufaktura Stylowy Dwór wystartowała właśnie z nową serią obrazów nawiązujących do tej pięknej tradycji. Nie są to jednak tandetne reprodukcje – wszystkie obrazy wykonane są ręcznie na drewnie techniką… decoupage! Portal Budujemy Dwór objął tę wyjątkową serię swoim patronatem.

Wbiega i okiem chciwie ściany starodawne
Ogląda czule, jako swe znajome dawne.
Też same widzi sprzęty, też same obicia,
Z którymi się zabawiać lubił od powicia;
Lecz mniej wielkie, mniej piękne, niż się dawniej zdały
I też same portrety na ścianach wisiały.
Tu Kościuszko w czamarce krakowskiej, z oczyma
Podniesionymi w niebo, miecz oburącz trzyma;
Takim był, gdy przysięgał na stopniach ołtarzów,
Że tym mieczem wypędzi z Polski trzech mocarzów,
Albo sam na nim padnie. Dalej w polskiej szacie
Siedzi Rejtan żałosny po wolności stracie,
W ręku trzyma nóż, ostrzem zwrócony do łona,
A przed nim leży Fedon i Żywot Katona.
Dalej Jasiński, młodzian piękny i posępny,
Obok Korsak, towarzysz jego nieodstępny,
Stoją na szańcach Pragi, na stosach Moskali,
Siekąc wrogów, a Praga już się wkoło pali.

Któż myśląc dziś o dworze polskim i o jego wnętrzach nie ma przed oczami obrazu przedstawionego nam przez wieszcza Mickiewicza? „Tu Kościuszko w czamarce krakowskiej” dalej „Rejtan żałosny po wolności stracie”, Jasiński, Korsak…

Czy ten obraz nie był aż nadto wyidealizowany? Kiedy miał swój początek? Przeglądając historyczne pisma możemy śmiało odpowiedzieć, że nie. Szukając natomiast początków tej tradycji dochodzimy aż do czasów dworu staropolskiego. To właśnie wywodząca się z czasów I Rzeczypospolitej potrzeba kultywowania dawnej chwały rodów owocowała gromadzeniem we dworze „znaków pamięci”1. Pamiątki po sławnych przodkach stanowiły początek późniejszych tradycji dworu czasu zaborów. Najczęściej odziedziczone były po tych członkach rodziny, którzy związani byli bezpośrednio z urzędami Rzeczypospolitej lub tych, którzy byli żołnierzami czasów wielkich wojen.

Powracając do czasów „Pana Tadeusza” warto oddać głos autorom zacytowanej wcześniej książki „Dwór polski – architektura, tradycja, historia”:

Losy polskie w XIX wieku uzupełniały te kolekcje o ślady udziału w Legionach, wojskach Księstwa czy Królestwa, czasem armiach rosyjskiej czy austriackiej (rzadko pruskiej) albo w powstaniach. W tych – będących zresztą w mniejszości – dworach, gdzie nie uznano powstania styczniowego za błąd, najcenniejszy skarb stanowiła nieraz biżuteria patriotyczna z czasów tamtych uniesień – głęboko ukryta w zaborze rosyjskim, jawnie prezentowana pod panowaniem Habsburgów. Nawet tam, gdzie szeroko dyskutowano nad zgubnymi skutkami styczniowego szaleństwa, z szacunkiem odnoszono się do pamiątek po jego uczestnikach. Bronili oni bowiem świętych dla społeczności ziemiańskiej wartości, w jej imieniu ponosili ofiary, składali je w hołdzie progom rodzinnego dworu. W bardziej świadomych obywatelsko i interesujących się polityką dworach swym aktualnym nadziejom na odwrócenie się historycznej karty dawano wyraz poprzez umieszczanie na honorowych miejscach popiersi lub portretów tych, którzy taką nadzieję nieśli. Na początku epoki miejsce wizerunków Napoleona przejmował car Aleksander I, ale później i on musiał ustąpić. Wszędzie na ziemiach dawnej Rzeczpospolitej popularnością cieszyły się wizerunki tych, którzy bronili jej wolności w decydujących chwilach – Rejtana, Kościuszki, księcia Józefa Poniatowskiego.2

Jan Matejko - REJTAN - UPADEK POLSKI na drewnie
Jan Matejko – REJTAN – UPADEK POLSKI

Jak widać, Adam Mickiewicz w naszej narodowej epopei ukazał pewien rzeczywisty trend. Umieścił na ścianach soplicowskiego dworu prócz Kościuszki i Rejtana także Jasińskiego i Korsaka, bohaterów ostatniego starcia zbrojnego insurekcji kościuszkowskiej, a zarazem ostatniej bitwy Rzeczypospolitej Obojga Narodów, rozegranej w obronie Warszawy 4. listopada 1794 roku. Bohaterowie, których wizerunki zdobiły ściany ziemiańskich siedzib zmieniali się oczywiście z upływem czasu i regionu. We dworze w Koszutach (pod Poznaniem) wiszą dziś między innymi portrety Piotra Wysockiego, urodzonego w Winiarach inicjatora powstania listopadowego oraz Ludwika Mierosławskiego, generała, pisarza i poety, żołnierza z czasów powstania wielkopolskiego w 1846 roku. Z upływem czasu ściany polskich dworów zaczęły zdobić również portrety artystów: pisarzy, poetów, malarzy i muzyków. Obok wizerunków Pułaskiego, Kościuszki, Poniatowskiego czy Rejtana można było spotkać portrety ludzi, którzy w inny sposób podtrzymywali ducha polskości – Mickiewicza, Chopina, później Sienkiewicza. Dziś we dworze w Koszutach, w pokoju gościnnym nad wspomnianymi obrazami wisi dzieło Leona Kaplińskiego przedstawiające scenę śmierci księdza Robaka. Natomiast na ścianie obok znajduje się fotograwiura pod tytułem „Fryderyk Chopin w salonie księcia Antoniego Radziwiłła 1829 rok”. Ściany pokoju dziecięcego zdobi natomiast portret Tadeusza Kościuszki. W innych dworach, które przetrwały do dnia dzisiejszego możemy podziwiać dziesiątki podobnych obrazów. We dworze w Dołędze znajduje się na przykład portret Józefa Piłsudskiego. Warto i należy w tym miejscu wspomnieć, że czasy odzyskania przez Polskę niepodległości to okres, który przyniósł Polsce kolejnych wielkich bohaterów. To w tym czasie właśnie najpiękniejsze tradycje ziemiańskie zaczęły rozprzestrzeniać się na wszystkie warstwy społeczeństwa. Łatwość druku pozwalała powielać największe dzieła naszym malarskich mistrzów i wizerunki naszych historycznych bohaterów w setkach tysięcy egzemplarzy m. in. na pocztówkach, które w pierwszej połowie XX wieku cieszyły się ogromną popularnością. Niestety kolejna wojna przerwała i ten proces. Mało tego, powojenny, sowiecki okupant postanowił zetrzeć z powierzchni ziemi wszystko, co w jakikolwiek sposób związane było z pojęciem dworu polskiego.

Portrety sławnych Polaków we dworze w Koszutach.
Patriotyczne obrazy we dworze w Koszutach.

Historia patriotycznych obrazów w III RP pokrywa się w znaczący sposób z najnowszą historią dworów, które przetrwały dziejową zawieruchę. Niechęć kolejnych władz do oddawania majątków ziemskich i ocalałych budynków prawowitym właścicielom oraz medialny wstręt salonu do wszystkiego, co z patriotyzmem związane w znacznym stopniu zepchnęły portrety sławnych Polaków do muzeów. Jednak kropla tradycji wciąż drąży skałę. Coraz więcej dworów przeżywa swoje odrodzenie. Miejsca takie jak Krasienin, Romanów, Ludwinów4 czy dziesiątki, innych anonimowych domów pozwoliły znów  spoglądać ze swoich ścian Kościuszce, Poniatowskiemu, Mickiewiczowi, Kraszewskiemu, Sienkiewiczowi czy Piłsudskiemu na codzienne życie rodaków. Pierwszym Polakiem upamiętnionym w omawianej serii będzie natomiast Tadeusz Kościuszko, którego wizerunek odtworzono na podstawie litografii zamieszczonej w dodatku do „Kalendarza Maryańskiego” na rok 1895. Autor obrazu niestety pozostaje dziś nieznany…

Kolejnym obrazem w serii została „Obrona dworu” Artura Grottgera. Nie był to przypadek, wszak jak pisał Zygmunt Jasłowski w artykule5 o artyście (…) obrazy Grottgera powielane w tysiącach egzemplarzy krzepiły polskie serca w sposób podobny do powieści Sienkiewicza, poezji Mickiewicza, Słowackiego, Krasińskiego czy Norwida, oraz malarstwa historycznego Jana Matejki. Do dziś w wielu domach polskich przechowywane są niczym relikwie kopie serii malarskich Grottgera. – w miarę rozwoju sytuacji Manufaktura Stylowy Dwór będzie wypuszczać kolejne obrazy ze słynnych cykli Warszawa, Polonia, Lituania czy Wojna.

Artur Grottger - OBRONA DWORU na drewnie
Artur Grottger – OBRONA DWORU

Wspomniana seria poprzez swoją rękodzielniczą wyjątkowość ma za zadanie w prostej linii kontynuować drastycznie przerwane przez II wojnę światową ziemiańskie tradycje. Przy wyborze tematu kolejnego obrazu artyści z Manufaktury postanowili postawić na polską klasykę Jana Matejki. Wszak Rejtan rozdzielający swoje szaty co rusz nabiera dla nas nowego znaczenia i poddawany jest kolejnym interpretacjom. Ostatnio za sprawą głośnej książki Rymkiewicza.

Obrazy wykonane są na drewnie, a brązowa, lakierowana rama stanowi ich integralną część! Wymiary obrazów razem z ramką wynoszą 25×20 albo 29,5x20cm. Seria dostępna jest w sklepie Stylowy Dwór. Gorąco polecamy!!

Bibliografia:

1  – „Dwór polski – architektura, tradycja, historia” Kluszczyński 2010
2 – tamże
3 – Koszuty, Muzeum Ziemi Średzkiej, broszura muzealna.
4 – Nowe oblicza polskiego dworu., Migut Media.
5 – http://budujemydwor.pl/dwory-i-paace-artura-grottgera/

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *