Powstanie Styczniowe – Bitwy i Potyczki 1863-1864

Powstanie Styczniowe – Bitwy i Potyczki 1863-1864Dokładnie 149 lat temu, 22 stycznia 1863 roku rozpoczęło się Powstanie Styczniowe! Powstańcy zaatakowali rosyjskie garnizony w Królestwie Polskim.

WYBUCH.

Wyznaczoną na dzień 25. Stycznia brankę, rząd najezdniczy przyspieszył – już w nocy z 15. Na 16. Stycznia pochwytano po domach przeszło półtora tysiąca poborowych. Komitet Centralny widział się zmuszonym do uczynienia stanowczego kroku – postanowiono opór zbrojny – powstanie. „Nikczemny rząd najezdniczy, rozwścieklony oporem męczonej ofiary, postanowił zadać jej cios stanowczy… Zastępy młodzieży walecznej, młodzieży poświęconej, ożywione gorącą miłością ojczyzny, niezachwianą wiarą w sprawiedliwość i pomoc Boga, poprzysięgły zrzucić przeklęte jarzmo, lub zginąć”… To było wypowiedzenie wojny Moskwie, jawne, z dnia 22. Stycznia 1863, tajnym był nakaz Komitetu Centralnego uderzenia w nocy z 22. Na 23. Stycznia na możliwie najwięcej posterunków moskiewskich.

Tymczasem moskale od 16. Stycznia wyłapywali po domach młodzież tę, która nie zdołała schronić się do lasów. Aczkolwiek dopiero noc z 22. Stycznia wyznaczona była na wybuch, do starć przyszło wcześniej i przyjść musiało tam, gdzie zdążyły się zorganizować już oddziały, które spokojnie nie chciały przyglądać się transportom brańców, lub gdzie się ochotnikom zbytnio spieszyło.

Rozkaz 19. 1. Był wiadomy sprzysiężonym, których mogło być 20-25.000. Że szczegółowych rozporządzeń nie zawierał co do wykonania i użycia środków odpowiednich w tak ważnej chwili, całe działanie i postępowanie pozostawione było zmysłowi miejscowych organizacji, złożonych wszędzie prawie bez wyjątku z ludzi młodych, niewojskowych i bez doświadczenia. Obok planu działania, którego Komitet Centralny nie miał, najważniejszą rzeczą była broń. Władza rewolucyjna miała do rozdania tylko tę, która była w ręku – żołnierza moskiewskiego, bo nawet broni myśliwskiej nie było, gdyż tę moskale przy ogłoszeniu stanu wojennego odebrali. – Do walki pamiętnej nocy stanęło około 11.000 Polaków.1

Powstanie Styczniowe – Bitwy i Potyczki 1863-1864

Powstanie Styczniowe – Bitwy i Potyczki 1863-1864

Powstanie Styczniowe – Bitwy i Potyczki 1863-1864 mapa bitew-potyczek na Litwie i Rusi z datami starć, przez S. Zielińskiego, 63x40cm mapa bitew potyczek w Król Kongresowem, 88x65 cm przez s.z.

Tak moment wybuchu powstania opisał w 1913 roku w swoim monumentalnym dziele „BITWY I POTYCZKI 1863-1864” Stanisław Zieliński, bibliotekarz muzeum w Rapperswilu. Dziś wiemy, że w ciągu całych działań zbrojnych doszło do ponad tysiąca mniejszych lub większych potyczek, a w walkach wzięło udział co najmniej 150 tys. powstańców. Wszystkie te starcia Zieliński opisał właśnie na podstawie materiałów drukowanych i rękopiśmiennych Muzeum Narodowego, w którym pracował.

Wspominamy dziś o książce, ponieważ przed kilkoma tygodniami na rynku pojawił się jej wierny reprint. Dzieło przywrócono do życia z oryginału metodą fotooffsetową. Książka posiada 560 stron, na których znalazły się również alfabetyczny i chronologiczny spis bitew oraz indeks osób. Do tradycyjnie oprawionej w skórę książki dołączono również dwie duże mapy bitew-potyczek na Litwie i Rusi oraz w Królestwie Kongresowym.

Powstanie Styczniowe było najdłuższym i największym ruchem niepodległościowym XIX w. Bilans starć był tragiczny – dziesiątki tysięcy poległych lub straconych przez Rosjan, zesłania na Syberię, konfiskaty majątków uczestników powstania.2

Powstanie Styczniowe – Bitwy i Potyczki 1863-1864

Książka ta jest dziś wyjątkowym hołdem dla walczących i poległych! Warto pomyśleć więc, czy nie powinna znaleźć swojego miejsca w naszych domowych biblioteczkach. Powstanie styczniowe wszak już od pierwszego dnia związało się na stałe z historią polskiego dworu.

W tych – będących zresztą w mniejszości – dworach, gdzie nie uznano powstania styczniowego za błąd, najcenniejszy skarb stanowiła nieraz biżuteria patriotyczna z czasów tamtych uniesień – głęboko ukryta w zaborze rosyjskim, jawnie prezentowana pod panowaniem Habsburgów. Nawet tam, gdzie szeroko dyskutowano nad zgubnymi skutkami styczniowego szaleństwa, z szacunkiem odnoszono się do pamiątek po jego uczestnikach. Bronili oni bowiem świętych dla społeczności ziemiańskiej wartości, w jej imieniu ponosili ofiary, składali je w hołdzie progom rodzinnego dworu.3

Książka do kupienia w sklepie Stylowy Dwór.

A. Grottger, Obrona dworu, Polonia, 1863
A. Grottger, Obrona dworu, Polonia, 1863

Powstanie Styczniowe

Bibliografia:
1) Bitwy i Potyczki 1863-1864, Stanisław Zieliński, wyd. Graf-ika 2011
2) http://niezalezna.pl/22143-149-rocznica-powstania-styczniowego
3) Dwór polski. Architektura, tradycja, historia., praca zbiorowa, wyd. Kluszczyński

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *