Sulejówek – skromny domek Naczelnika Piłsudskiego

Wskutek okoliczności politycznych w państwie polskim ten oto mały dworek był w latach 1923-1926 miejscem zamieszkania Naczelnika II Rzeczpospolitej Polskiej Józefa Piłsudskiego, jego drugiej żony Aleksandry oraz córek Wandy i Jadwigi. By być bardziej ścisłym, życie osobiste Marszałka było przed rokiem 1923 nieuregulowane; on mieszkał w Belwederze, a Aleksandra Szczerbińska z córkami u przyjaciół w Warszawie, a latem w wynajmowanym domku pod Warszawą. Dopiero w lecie 1921 roku coś zaczęło się zmieniać na lepsze – nadarzyła się okazja kupna domu w Sulejówku, 18 km od Warszawy. Domek niestety nie nadawał się do zamieszkania podczas zimy, gdyż nie można go było należycie ogrzać. Mimo to Aleksandra nabyła go i do jesieni mieszkała tam z córkami, a Marszałek ich odwiedzał w wolnych chwilach. W tym samym czasie w różnych środowiskach, gdzie wiedziano w jakich warunkach mieszka naczelnik państwa, zbierano pieniądze na kupno dworu odpowiedniego do zamieszkania przez czteroosobową rodzinę. Jednakże – jak wspomina Wacław Jędrzejewicz – Piłsudski nie godził się na takie darowizny, a pieniądze które wpływały przeznaczał na cele jego zdaniem bardziej szlachetne – na inwalidów i sieroty po poległych towarzyszach broni.

Obóz piłsudczykowski stanął jednak na wysokości zadania w krytycznym roku 1923. Po bardzo nieprzyjemnym sporze z gen. Władysławem Sikorskim o ustrój najważniejszych władz wojskowych Piłsudski 30 maja 1923 r. złożył dymisję ze stanowiska szefa Sztabu Generalnego i przeniósł się do Sulejówka, wycofując się tym samym z życia publicznego. Jednocześnie uległ namowom towarzystwa Komitetu Żołnierza i zgodził się by podarowano mu dom z ogrodem owocowym, ale taki żeby można było w nim zamieszkać także i zimą. Niestety w miedzyczasie ceny poszły tak w góre, że KŻ nie mógł się wywiązać z przyrzeczenia, i ostatecznie wybudowano mały dworek według planów Kazimierza Skórewicza, ale na działce z drewniakiem należącym do Szczerbińskiej. Dworek, zwany także willą, nazwano „Milusin”. Na wmurowanej tablicy zaznaczono, że dom jest darem Komitetu Żołnierza oraz umieszczono podpisy generałów Tadeusza Rozwadowskiegoo i Jakuba Krzemieńskiego. Autor projektu, Skórewicz, był konserwatorem zamku królewskiego w Warszawie.

Sulejowek5Tak oto od wiosny 1923 do przewrotu majowego 1926 roku Piłsudski mieszkał w Milusinie. Ale właściwie aż do śmierci lubił powracać do Sulejówka. Uwielbiał spacerować w ogrodzie bardzo interesując się każdą rośliną i drzewem. Natura koiła mu nerwy po ostatnich wydarzeniach w polskiej polityce. O swych przeciwnikach politycznych pisał tak: „Zapluty, potworny karzeł na krzywych nóżkach, wypluwający swoją brudną duszę, opluwający mnie zewsząd, nie szczędzący niczego, co oszczędzić trzeba – rodziny, stosunków, bliskich mi ludzi, śledzący moje kroki, robiący małpie grymasy, przekształcający każdą myśl odwrotnie – ten potworny karzeł pełzał za mną, jak nieodłączny druh, ubrany w chorągiewki róznych typów i kolorów – to obcego, to swojego państwa – krzyczący frazesy, wykrzywiający potworną gębę, wymyślający jakieś niesłychane historie, ten karzeł był moim nieodstępnym druhem, nieodstępnym towarzyszem doli i niedoli, szczęścia i nieszczęścia, zwycięstwa i klęski”. Kiedy indziej skarżył się tak: „Ta szajka, ta banda, która czepiała się mego honoru, tu zechciała szukać krwi”. Dzięki tym ludziom zdecydował się „nie być żołnierzem”, by nie służyć „tym panom”.

W dworku (nie dworze bynajmniej, gdyż dworem to był Zułów, gdzie Piłsudski się urodził i spędził dzieciństwo) Milusin życie Marszłka potoczyło się dużo przyjemniejszym torem. Nie musiał już spać w okopach, przelewać krew, napadać na carskie pociągi, spiskować czy użerać się z przeciwnikami politycznymi. Tu po raz pierwszy od czasów dzieciństwa, i tylko przez trzy lata, miał normalny dom. Tu stykał się tylko z ludźmi mu najbliższymi.

Sulejowek4W „Milusinie” Marszałek mógł wreszcie spokojniej spojrzeć na życie, cieszyć się każdym kwiatkiem, drzewem, ptaszkiem czy motylkiem. Spał do woli, nigdy nie wstawał wcześnie, za to do łożka kładł się późno – o drugiej lub trzeciej nad ranem. Adelcia, kucharka z powiatu oszmiańskiego, nie musiała się zbytnio kłopotać, gdyż pan domu odnośnie jedzenia był łatwy. Trzeba było tylko wiedzieć, że nie jada zup i warzyw. Nie jadał więc Marszałek zdrowo. Za to nieodłącznym towarzyszem prac domowych była mocna, gorąca herbata, zawsze w szklance. Nieważne czy Piłsudski czytał, pisał czy stawiał pasjansa, herbata zawsze musiała być w zasięgu ręki.

W „Milusinie” Piłsudski był duszą domowego towarzystwa, i jak na Sarmatę urodzonego we dworze przystało, był też doskonałym oratorem; potrafił zabawić domowników jakąś dowcipną historią czy anegdotą, bawił się z córkami i dziećmi przyjaciół, ad hoc wymyślał też niezłe bajki, które wsród dzieciarni miały spore wzięcie. Nie zapominal przy tym o żołnierce, żołnierzem nie chciał tylko być dla „tamtych panów”, bowiem w duszy pozostał do śmierci rycerzem w służbie Świętej Rzeczpospolitej. Szczególnie dokształcał się w temacie Napoleon i wielkie bitwy historii. W swej bibliotece zdołał zgromadzić 1000 woluminów.

Sulejowek1

W tym okresie, i to pomimo skromnych uposażenia, Piłsudski przeznaczał w dużej części swe dochody na cele dobroczynne i kulturalne. Dawał pieniądze na inwalidów wojennych, sieroty, a także na potrzebujące rodziny poległych żołnierzy. Oczkiem w głowie Naczelnika był Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie. Przez 10 lat przekazał na ten cel około 74 000 złotych odjętych od własnej emerytury, a miał przecież żonę i dwie córki. Dorabiał do emerytury pracą pisarską oraz odczytami, do których zawsze niesłychanie solidnie się przygotowywał. Szczególnie w okresie Sulejówka tych odczytów było bardzo wiele. Historycy uważają, że dochód z takich prelekcji równał się mniej więcej miesięcznej pensji kapitana wojska polskiego. Któż wie ile dziś dostaje „intelektualista”-prezydent Lech Wałęsa za jeden wykład uniwersytecki. Inny świat, inne czasy.

W tymże dworku powstały książki: „Moje pierwsze boje”, „Rok 1920”, „O wartości żołnierza legionów”, „Rok 1863” i „Wspomnienia o Gabrielu Narutowiczu”. Najwierniejsi z wiernych, ale i ci przymilający się i niezbyt szczerzy, pielgrzymowali do Sulejówka niczym wierni na Jasną Górę. O audiencję zabiegały często tłumy. Stąd Piłsudski poprowadził wiernych żołnierzy do przewrotu, który miał miejsce w Warszawie 12 maja 1926 roku, wydarzenia które do dziś wzbudza w wielu Polakach emocje.

Sulejowek2Dzięki wysiłkom rodziny Marszałka można dziś zwiedzać „Milusin”, a w 2016 roku powstanie tu muzeum z prawdziwego zdarzenia w specjalnie zbudowanym dla tego celu budynku. Wszystko dzięki należącym do rodziny Marszałka pamiątkom, które do 1939 przechowane były w Belwederze, a potem wędrowały po zachodniej Europie i Stanach Zjednoczonych, by teraz służyć następnym pokoleniom Polaków w nauczaniu nie tak odległej historii. To dzięki córkom Marszałka udało się w końcu lat 80. zgromadzić je w jednym miejscu – w londyńskim Instytucie Józefa Piłsudskiego. Musiało upłynąć następne ćwierć wieku by te pamiątki wróciły do Polski. Na razie w depozycie Muzeum Wojska Polskiego znajduje się ponad sto eksponatów, są to przede wszystkim rzeczy osobiste Marszałka: okulary, które najbardziej lubił nosić, zegarek, mundur, buława i szabla wodza, a także karty, którymi układał pasjansa. Jest szansa, że Sulejówek stanie się następnym miejscem, gdzie serce Polski będzie biło mocniej.

Krótka nota biograficzna:

Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem, polski działacz niepodległościowy, dowódca wojskowy, polityk, Naczelnik Państwa Polskiego w latach 1918-1922 i Wódz Naczelny Armii Polskiej od 11 listopada 1918, Pierwszy Marszałek Polski od 1920; dwukrotny premier Polski (1926-1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczypospolitej wprowadzonych w 1926.

 

Wykorzystano: Wacław Jędrzejewicz, Józef Piłsudski, 1867-1935, Polska Fundacja Kulturalna, Londyn, 1982.

dr Zygmunt Jasłowski

Zdjęcia pochodzą z ze zbiorów własnych oraz Internetu.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *